ข้อสอบ ก.พ. ข้าราชการที่ดี 25 ข้อ พร้อมเฉลยอ้างอิงมาตรา

ตอบ ก. 3 ส่วน คือ ราชการส่วนกลาง ราชการส่วนภูมิภาค และราชการส่วนท้องถิ่น — มาตรา 4 (ไม่เคยแก้ไข) จัดระเบียบบริหารราชการแผ่นดินเป็น (1) ราชการส่วนกลาง (2) ราชการส่วนภูมิภาค (3) ราชการส่วนท้องถิ่น จังหวัดกับอำเภอไม่ได้เป็น “ส่วน” แยกออกมา แต่เป็นองค์ประกอบของราชการส่วนภูมิภาคตามมาตรา 51 และรัฐวิสาหกิจก็ไม่อยู่ในการแบ่งตามมาตรา 4

ตอบ ง. อำเภอ — มาตรา 7 วรรคสาม ให้ส่วนราชการส่วนกลางตาม (1)–(4) ได้แก่ สำนักนายกรัฐมนตรี กระทรวงหรือทบวงที่มีฐานะเทียบเท่ากระทรวง ทบวง และกรม มีฐานะเป็นนิติบุคคล ส่วนวรรคสองกำหนดว่าสำนักนายกรัฐมนตรีมีฐานะเป็นกระทรวง มาตรา 52 วรรคหนึ่งให้จังหวัดมีฐานะเป็นนิติบุคคล แต่มาตรา 61 กำหนดเพียงว่าอำเภอเป็นหน่วยบริหารราชการรองจากจังหวัด ไม่ได้ให้ฐานะเป็นนิติบุคคล (สถานะการแก้ไข: ม.7 และ ม.61 ไม่เคยแก้ไข ส่วน ม.52 มีเพียงวรรคสามที่เพิ่มโดยฉบับที่ 7 พ.ศ. 2550 วรรคที่ใช้ตอบไม่ถูกแก้)

ตอบ ค. การตั้ง ยุบ หรือเปลี่ยนแปลงเขตจังหวัด ต้องตราเป็นพระราชบัญญัติ — ตามมาตรา 52 วรรคสอง การตั้ง ยุบ และเปลี่ยนแปลงเขตจังหวัดให้ตราเป็นพระราชบัญญัติ ส่วนตัวเลือกอื่นผิดเพราะ มาตรา 51 กำหนดราชการส่วนภูมิภาคไว้แค่จังหวัดกับอำเภอ ไม่มีตำบล มาตรา 61 ให้ตั้ง ยุบ และเปลี่ยนแปลงเขตอำเภอโดยตราเป็นพระราชกฤษฎีกา และมาตรา 53 ให้หัวหน้าสำนักงานจังหวัดเป็นกรมการจังหวัดและเลขานุการ ไม่ใช่ปลัดจังหวัด (สถานะการแก้ไข: ม.51 และ ม.61 ไม่เคยแก้ไข ม.52 วรรคสองไม่ถูกแก้ ม.53 วรรคหนึ่งแก้ไขโดยฉบับที่ 7 พ.ศ. 2550 วรรคสองแก้ไขโดยฉบับที่ 6 พ.ศ. 2546)

ตอบ ค. พระราชกฤษฎีกา — มาตรา 8 จัตวา ให้การยุบส่วนราชการตามมาตรา 7 ตราเป็นพระราชกฤษฎีกา วิธีจำแบบเทียบกัน: จัดตั้ง รวม หรือโอนส่วนราชการ ตราเป็นพระราชบัญญัติ (มาตรา 8) ยกเว้นการรวมหรือโอนที่ไม่เพิ่มตำแหน่งหรืออัตรา ตราเป็นพระราชกฤษฎีกาได้ (มาตรา 8 ทวิ) ส่วนการเปลี่ยนชื่อส่วนราชการ ตราเป็นพระราชกฤษฎีกา (มาตรา 8 ตรี) (สถานะการแก้ไข: ม.8 แก้ไขเพิ่มเติมโดย พ.ร.บ.ระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2543 ส่วน ม.8 ทวิ 8 ตรี และ 8 จัตวา เพิ่มโดยฉบับเดียวกัน)

ตอบ ก. ต้องทำเป็นหนังสือ — มาตรา 38 (แก้ไขโดยฉบับที่ 7 พ.ศ. 2550) ให้ผู้ดำรงตำแหน่งมอบอำนาจให้ผู้ดำรงตำแหน่งอื่นในส่วนราชการเดียวกันหรือส่วนราชการอื่น หรือให้ผู้ว่าราชการจังหวัด ปฏิบัติราชการแทนได้ เมื่อกฎหมายหรือมติคณะรัฐมนตรีไม่ได้ห้ามไว้หรือกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น โดยใช้หลักเกณฑ์ที่กำหนดในพระราชกฤษฎีกา และวรรคท้ายกำหนดให้การมอบอำนาจต้องทำเป็นหนังสือ เรื่องนี้ต่างจาก “การรักษาราชการแทน” ซึ่งเกิดขึ้นตามกฎหมายเองเมื่อไม่มีผู้ดำรงตำแหน่งหรือผู้ดำรงตำแหน่งปฏิบัติราชการไม่ได้ เช่น มาตรา 42 (รัฐมนตรีช่วยว่าการรักษาราชการแทนรัฐมนตรีว่าการ) และมาตรา 44 (รองปลัดกระทรวงรักษาราชการแทนปลัดกระทรวง) ตามมาตรา 48 ผู้รักษาราชการแทนมีอำนาจหน้าที่เหมือนผู้ที่ตนแทน

ตอบ ง. เพิ่มอัตรากำลังข้าราชการในทุกส่วนราชการให้มากขึ้น — มาตรา 6 (ไม่เคยแก้ไข) กำหนดเป้าหมายไว้ 7 ประการ คือ (1) เกิดประโยชน์สุขของประชาชน (2) เกิดผลสัมฤทธิ์ต่อภารกิจของรัฐ (3) มีประสิทธิภาพและเกิดความคุ้มค่าในเชิงภารกิจของรัฐ (4) ไม่มีขั้นตอนการปฏิบัติงานเกินความจำเป็น (5) มีการปรับปรุงภารกิจของส่วนราชการให้ทันต่อสถานการณ์ (6) ประชาชนได้รับการอำนวยความสะดวกและได้รับการตอบสนองความต้องการ (7) มีการประเมินผลการปฏิบัติราชการอย่างสม่ำเสมอ ในรายการนี้ไม่มีเรื่องการเพิ่มอัตรากำลัง

ตอบ ง. 15 วัน — มาตรา 38 กำหนดว่า เมื่อส่วนราชการได้รับการติดต่อสอบถามเป็นหนังสือจากประชาชนหรือจากส่วนราชการด้วยกัน ต้องตอบคำถามหรือแจ้งการดำเนินการให้ทราบภายในสิบห้าวัน หรือภายในกำหนดเวลาตามมาตรา 37 มาตรา 37 นั้นให้ส่วนราชการกำหนดระยะเวลาแล้วเสร็จของแต่ละงานและประกาศให้ประชาชนทราบ ทั้งสองมาตรานี้ไม่เคยแก้ไข

ตอบ ข. เป็นเรื่องเปิดเผย กำหนดเป็นความลับได้เท่าที่จำเป็นตามเหตุที่กฎหมายกำหนด — มาตรา 43 (ไม่เคยแก้ไข) ตั้งหลักไว้ว่าการปฏิบัติราชการในเรื่องใด ๆ โดยปกติให้ถือว่าเป็นเรื่องเปิดเผย เว้นแต่มีความจำเป็นอย่างยิ่งเพื่อประโยชน์ในการรักษาความมั่นคงของประเทศ ความมั่นคงทางเศรษฐกิจ การรักษาความสงบเรียบร้อยของประชาชน หรือการคุ้มครองสิทธิส่วนบุคคล จึงกำหนดเป็นความลับได้เท่าที่จำเป็น ตัวเลือก ก. และ ค. กลับหลักนี้ ส่วนตัวเลือก ง. แคบเกินไป เพราะมาตรา 44 (ไม่เคยแก้ไข) ให้เปิดเผยทั้งข้อมูลงบประมาณรายจ่าย รายการจัดซื้อจัดจ้าง และสัญญาที่อนุมัติแล้ว และเรื่องอื่นก็ยังอยู่ภายใต้หลักเปิดเผยตามมาตรา 43

ตอบ ก. รับฟังความคิดเห็นของประชาชน หรือชี้แจงทำความเข้าใจ — มาตรา 8 (ไม่เคยแก้ไข) ให้ส่วนราชการทำงานโดยถือว่าประชาชนเป็นศูนย์กลางที่จะได้รับบริการจากรัฐ และตามมาตรา 8 (3) ก่อนเริ่มดำเนินการต้องศึกษาวิเคราะห์ผลดีผลเสียให้ครบถ้วน ถ้าภารกิจใดจะกระทบประชาชน ส่วนราชการต้องรับฟังความคิดเห็นของประชาชนหรือชี้แจงทำความเข้าใจ ตัวเลือก ค. และ ง. ฟังดูเป็นขั้นตอนราชการ แต่มาตรา 8 ไม่ได้กำหนดให้ต้องขออนุมัติ ก.พ.ร. หรือประกาศในราชกิจจานุเบกษาก่อน

ตอบ ก. คำสั่งอนุญาตให้นายสมชายตั้งโรงงานตามที่ยื่นคำขอไว้ — มาตรา 5 (นิยามไม่เคยแก้ไข) ให้ “คำสั่งทางปกครอง” หมายถึงการใช้อำนาจตามกฎหมายของเจ้าหน้าที่ที่สร้างนิติสัมพันธ์ เพื่อก่อ เปลี่ยนแปลง โอน สงวน ระงับ หรือกระทบสถานภาพของสิทธิหรือหน้าที่ของบุคคล เช่น การสั่งการ การอนุญาต การอนุมัติ แต่ไม่รวมการออกกฎ ส่วนกฎกระทรวง ประกาศกระทรวง และข้อบัญญัติท้องถิ่นในตัวเลือก ข.–ง. ถึงจะเกี่ยวกับโรงงานหรือกิจการเฉพาะด้าน ก็มีผลบังคับเป็นการทั่วไปและไม่ได้มุ่งใช้กับกรณีหรือบุคคลใดเป็นการเฉพาะ จึงเป็น “กฎ” ตามนิยามในมาตราเดียวกัน

ตอบ ง. เป็นคู่หมั้นของคู่กรณี — มาตรา 13 (ไม่เคยแก้ไข) ห้ามเจ้าหน้าที่พิจารณาทางปกครองในกรณีต่อไปนี้ (1) เป็นคู่กรณีเอง (2) เป็นคู่หมั้นหรือคู่สมรสของคู่กรณี (3) เป็นญาติของคู่กรณี คือ บุพการีหรือผู้สืบสันดานไม่ว่าชั้นใด พี่น้องหรือลูกพี่ลูกน้องนับได้ภายในสามชั้น หรือญาติเกี่ยวพันทางแต่งงานนับได้สองชั้น (4) เป็นหรือเคยเป็นผู้แทนโดยชอบธรรม ผู้พิทักษ์ ผู้แทน หรือตัวแทนของคู่กรณี (5) เป็นเจ้าหนี้ ลูกหนี้ หรือนายจ้างของคู่กรณี (6) กรณีอื่นตามที่กฎกระทรวงกำหนด ตัวเลือก ก.–ค. ไม่อยู่ในรายการของมาตรานี้

ตอบ ง. ความเห็นของผู้บังคับบัญชาชั้นเหนือขึ้นไป — มาตรา 37 (ไม่เคยแก้ไข) กำหนดให้เหตุผลของคำสั่งทางปกครองที่ทำเป็นหนังสือมีอย่างน้อย 3 ส่วน คือ (1) ข้อเท็จจริงอันเป็นสาระสำคัญ (2) ข้อกฎหมายที่อ้างอิง (3) ข้อพิจารณาและข้อสนับสนุนในการใช้ดุลพินิจ ไม่มีข้อกำหนดเรื่องความเห็นของผู้บังคับบัญชา อีกมาตราที่ควรจำคู่กันคือมาตรา 36 ซึ่งให้หนังสือคำสั่งระบุวัน เดือน ปี ชื่อและตำแหน่ง และลายมือชื่อของเจ้าหน้าที่ผู้ทำคำสั่ง

ตอบ ข. ยื่นต่อเจ้าหน้าที่ผู้ทำคำสั่งภายใน 15 วันนับแต่ได้รับแจ้งคำสั่ง — มาตรา 44 วรรคหนึ่งและวรรคสอง (ไม่เคยแก้ไข) ให้ยื่นอุทธรณ์ต่อเจ้าหน้าที่ผู้ทำคำสั่งภายในสิบห้าวันนับแต่ได้รับแจ้งคำสั่ง และต้องทำเป็นหนังสือ จากนั้นมาตรา 45 ให้เจ้าหน้าที่ผู้ทำคำสั่งพิจารณาภายใน 30 วัน ถ้าไม่เห็นด้วยให้รายงานผู้มีอำนาจพิจารณาอุทธรณ์ ซึ่งต้องพิจารณาให้เสร็จภายใน 30 วัน และขยายได้อีกไม่เกิน 30 วัน มีอีกสองจุดที่ควรรู้ จุดแรกคือมาตรา 44 วรรคสาม (แก้ไขโดยฉบับที่ 3 พ.ศ. 2562) การอุทธรณ์ไม่ทำให้การบังคับตามคำสั่งหยุดลง เว้นแต่มีคำสั่งให้ทุเลาการบังคับ จุดที่สองคือมาตรา 40 ถ้าคำสั่งไม่ได้แจ้งสิทธิอุทธรณ์ไว้ ระยะเวลาอุทธรณ์จะเริ่มนับใหม่เมื่อแจ้ง และถ้าไม่ได้แจ้งใหม่ ระยะเวลาที่สั้นกว่าหนึ่งปีจะขยายเป็นหนึ่งปีนับแต่ได้รับคำสั่ง

ตอบ ก. ให้คู่กรณีได้ทราบข้อเท็จจริงอย่างเพียงพอ และมีโอกาสโต้แย้งและแสดงพยานหลักฐานของตน — มาตรา 30 (ไม่เคยแก้ไข) รับรองสิทธิของคู่กรณีที่จะได้รับฟังก่อนออกคำสั่ง คือ ถ้าคำสั่งอาจกระทบสิทธิ คู่กรณีต้องได้รู้ข้อเท็จจริงอย่างเพียงพอและได้โต้แย้งพร้อมแสดงพยานหลักฐาน มีข้อยกเว้นเฉพาะกรณีที่กฎหมายระบุไว้ เช่น กรณีจำเป็นรีบด่วน กรณีที่เป็นข้อเท็จจริงซึ่งคู่กรณีให้ไว้เอง หรือกรณีที่เป็นมาตรการบังคับทางปกครอง ตัวเลือก ข. ผิดเพราะมาตรา 31 (ไม่เคยแก้ไข) ให้คู่กรณีขอตรวจดูเอกสารที่จำเป็นได้ แต่ถ้ายังไม่ได้ทำคำสั่งในเรื่องนั้น คู่กรณีไม่มีสิทธิขอตรวจดูเอกสารอันเป็นต้นร่างคำวินิจฉัย ตัวเลือก ค. ผิดเพราะสิทธิตามมาตรา 30 ต้องให้ก่อนออกคำสั่ง ไม่ใช่แจ้งภายหลัง

ตอบ ค. เมื่อครบ 7 วันนับแต่วันส่ง — มาตรา 71 (ไม่เคยแก้ไข) กำหนดว่าการแจ้งโดยวิธีส่งทางไปรษณีย์ตอบรับ ให้ถือว่าได้รับแจ้งเมื่อครบเจ็ดวันนับแต่วันส่งถ้าส่งภายในประเทศ หรือเมื่อครบสิบห้าวันนับแต่วันส่งถ้าส่งไปต่างประเทศ เว้นแต่จะพิสูจน์ได้ว่าไม่ได้รับ หรือได้รับก่อนหรือหลังวันนั้น ตัวเลือก ง. จึงเป็นกรณีส่งไปต่างประเทศ ซึ่งไม่ตรงกับโจทย์ ตัวเลข 15 วันยังมีในมาตรา 72 คือกรณีผู้รับเกินห้าสิบคน ถ้าเจ้าหน้าที่แจ้งไว้ตั้งแต่เริ่มดำเนินการในเรื่องนั้นว่าจะแจ้งโดยวิธีปิดประกาศ ณ ที่ทำการของเจ้าหน้าที่และที่ว่าการอำเภอที่ผู้รับมีภูมิลำเนา ให้ถือว่าได้รับแจ้งเมื่อล่วงพ้นสิบห้าวันนับแต่วันที่แจ้งโดยวิธีดังกล่าว และในมาตรา 73 กรณีไม่รู้ตัวผู้รับ รู้ตัวแต่ไม่รู้ภูมิลำเนา หรือมีผู้รับเกินหนึ่งร้อยคน การแจ้งเป็นหนังสือจะประกาศในหนังสือพิมพ์ซึ่งแพร่หลายในท้องถิ่นนั้นก็ได้ และถือว่าได้รับแจ้งเมื่อล่วงพ้นสิบห้าวันเช่นกัน

ตอบ ข. ฟ้องหน่วยงานของรัฐที่เจ้าหน้าที่สังกัดได้โดยตรง แต่ฟ้องเจ้าหน้าที่ไม่ได้ — มาตรา 5 (ไม่เคยแก้ไข) ให้หน่วยงานของรัฐรับผิดต่อผู้เสียหายจากละเมิดที่เจ้าหน้าที่ทำในการปฏิบัติหน้าที่ ผู้เสียหายฟ้องหน่วยงานได้โดยตรงแต่ฟ้องเจ้าหน้าที่ไม่ได้ กระทรวงการคลังจะเป็นผู้รับผิดเฉพาะเมื่อเจ้าหน้าที่ไม่ได้สังกัดหน่วยงานของรัฐแห่งใด ตัวเลือก ง. จึงผิด ส่วนตัวเลือก ก. คือหลักของมาตรา 6 (ไม่เคยแก้ไข) ซึ่งใช้กับกรณีกลับกัน คือถ้าเจ้าหน้าที่ไม่ได้ทำในการปฏิบัติหน้าที่ เจ้าหน้าที่ต้องรับผิดเป็นการเฉพาะตัว ผู้เสียหายฟ้องเจ้าหน้าที่ได้โดยตรงแต่ฟ้องหน่วยงานไม่ได้ โจทย์ข้อนี้เจ้าหน้าที่ขับรถไปส่งเอกสารตามคำสั่ง จึงเป็นการทำในหน้าที่

ตอบ ข. ได้เฉพาะเมื่อเจ้าหน้าที่ทำไปด้วยความจงใจหรือประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง — มาตรา 8 (ไม่เคยแก้ไข) ให้หน่วยงานเรียกเจ้าหน้าที่ชดใช้คืนได้เมื่อเจ้าหน้าที่ทำไปด้วยความจงใจหรือประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงเท่านั้น จำนวนที่เรียกให้คำนึงถึงระดับความร้ายแรงแห่งการกระทำและความเป็นธรรมในแต่ละกรณี โดยไม่ต้องให้ใช้เต็มจำนวนของความเสียหายก็ได้ และต้องหักส่วนที่เกิดจากความผิดหรือความบกพร่องของหน่วยงานหรือระบบการดำเนินงานส่วนรวมออกด้วย ถ้าละเมิดเกิดจากเจ้าหน้าที่หลายคน จะไม่ใช้หลักลูกหนี้ร่วม แต่ละคนรับผิดเฉพาะส่วนของตน

ตอบ ก. 1 ปีนับแต่วันที่หน่วยงานของรัฐจ่ายค่าสินไหมทดแทนให้ผู้เสียหาย — มาตรา 9 (ไม่เคยแก้ไข) ให้สิทธิไล่เบี้ยระหว่างหน่วยงานของรัฐกับเจ้าหน้าที่มีอายุความหนึ่งปี นับแต่วันที่ได้ใช้ค่าสินไหมทดแทนนั้นแก่ผู้เสียหาย ไม่ได้นับจากวันที่ศาลพิพากษา ตัวเลือก ค. จึงผิด ส่วนตัวเลือก ข. เป็นกับดักจากมาตรา 10 (ไม่เคยแก้ไข) ซึ่งใช้กับกรณีที่เจ้าหน้าที่ทำละเมิดต่อหน่วยงานของรัฐเอง กรณีนั้นมีอายุความสองปี นับแต่วันที่หน่วยงานรู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวเจ้าหน้าที่ผู้ต้องชดใช้

ตอบ ค. 180 วัน ถ้าไม่ทันขอขยายได้อีกไม่เกิน 180 วัน — มาตรา 11 (ไม่เคยแก้ไข) ให้ผู้เสียหายยื่นคำขอต่อหน่วยงานของรัฐให้ชดใช้ค่าสินไหมทดแทนได้ หน่วยงานต้องออกใบรับคำขอ และพิจารณาให้เสร็จภายใน 180 วัน การขยายเวลาไม่ได้เกิดขึ้นเอง ถ้าพิจารณาไม่ทัน หน่วยงานต้องรายงานปัญหาและอุปสรรคให้รัฐมนตรีเจ้าสังกัดหรือรัฐมนตรีผู้กำกับหรือควบคุมดูแลหน่วยงานนั้นทราบและขออนุมัติขยายเวลา ซึ่งรัฐมนตรีอนุมัติให้ขยายได้อีกไม่เกิน 180 วัน ถ้าผู้เสียหายไม่พอใจผลวินิจฉัย ร้องทุกข์ต่อคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ได้ภายใน 90 วันนับแต่ได้รับแจ้งผล และมาตรา 14 (ไม่เคยแก้ไข) ให้ถือว่าสิทธิร้องทุกข์นี้เป็นสิทธิฟ้องคดีต่อศาลปกครองเมื่อจัดตั้งศาลปกครองแล้ว

ตอบ ค. ปฏิบัติตามคำสั่งผู้บังคับบัญชาทุกกรณีโดยไม่โต้แย้ง — มาตรา 5 (ไม่เคยแก้ไข) กำหนดมาตรฐานทางจริยธรรมไว้ 7 ข้อ คือ (1) ยึดมั่นในสถาบันหลักของประเทศ ได้แก่ ชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ และการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข (2) ซื่อสัตย์สุจริต มีจิตสำนึกที่ดี และรับผิดชอบต่อหน้าที่ (3) กล้าตัดสินใจและกระทำในสิ่งที่ถูกต้องชอบธรรม (4) คิดถึงประโยชน์ส่วนรวมมากกว่าประโยชน์ส่วนตัว และมีจิตสาธารณะ (5) มุ่งผลสัมฤทธิ์ของงาน (6) ปฏิบัติหน้าที่อย่างเป็นธรรมและไม่เลือกปฏิบัติ (7) ดำรงตนเป็นแบบอย่างที่ดีและรักษาภาพลักษณ์ของทางราชการ การทำตามคำสั่งทุกกรณีโดยไม่โต้แย้งขัดกับข้อ (3) โดยตรง ประมวลจริยธรรมข้าราชการพลเรือนข้อ 2 (3) ก็ขยายความข้อนี้ว่าต้องกล้าคัดค้านในสิ่งที่ไม่ถูกต้อง

ตอบ ก. เลขาธิการ ก.พ. — ตามมาตรา 8 (ไม่เคยแก้ไข) ประธาน ก.ม.จ. คือนายกรัฐมนตรี หรือรองนายกรัฐมนตรีที่นายกรัฐมนตรีมอบหมาย รองประธานคือผู้แทน ก.พ. กรรมการโดยตำแหน่งมาจากผู้แทน ก.พ.อ. ก.ค.ศ. ก.ตร. ก.ถ. และสภากลาโหม มีผู้ทรงคุณวุฒิไม่เกิน 5 คน เลขาธิการ ก.พ. เป็นกรรมการและเลขานุการ และสำนักงาน ก.พ. ทำงานธุรการ ส่วนมาตรา 10 ให้ผู้ทรงคุณวุฒิมีวาระสามปี ดำรงตำแหน่งติดต่อกันได้ไม่เกินสองวาระ

ตอบ ง. ศาล — มาตรา 3 (ไม่เคยแก้ไข) ให้ “หน่วยงานของรัฐ” หมายถึง กระทรวง ทบวง กรม ราชการส่วนท้องถิ่น รัฐวิสาหกิจ องค์การมหาชน หรือหน่วยงานอื่นของรัฐในฝ่ายบริหาร แต่ไม่รวมหน่วยงานธุรการของรัฐสภา องค์กรอิสระ ศาล และองค์กรอัยการ ส่วนผู้จัดทำประมวลจริยธรรม มาตรา 6 ให้เป็นหน้าที่ขององค์กรกลางบริหารงานบุคคล เช่น ก.พ. สำหรับข้าราชการพลเรือน

ตอบ ข. นายสมศักดิ์อาจมีความผิดตามมาตรา 149 — มาตรา 149 ลงโทษเจ้าพนักงานที่เรียก รับ หรือยอมจะรับทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดสำหรับตนเองหรือผู้อื่นโดยมิชอบ เพื่อกระทำการหรือไม่กระทำการอย่างใดในตำแหน่ง “ไม่ว่าการนั้นจะชอบหรือมิชอบด้วยหน้าที่” ถึงใบอนุญาตจะออกได้โดยชอบอยู่แล้วก็ยังเป็นความผิด ตัวเลือก ก. จึงผิด ตัวเลือก ค. ผิดเพราะมาตรา 149 กำหนดเป็นความผิดอาญาไว้โดยตรง ตัวเลือก ง. ผิดเพราะมาตรา 149 ใช้กับเจ้าพนักงานผู้เรียกหรือรับ ไม่ใช้กับผู้ให้ บทที่เกี่ยวกับผู้ให้คือมาตรา 144 ในหมวดความผิดต่อเจ้าพนักงาน ซึ่งมีองค์ประกอบว่าต้องให้ ขอให้ หรือรับว่าจะให้ทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดแก่เจ้าพนักงาน เพื่อจูงใจให้กระทำการ ไม่กระทำการ หรือประวิงการกระทำอันมิชอบด้วยหน้าที่ ในโจทย์นี้ใบอนุญาตออกได้โดยชอบอยู่แล้วและเจ้าพนักงานเป็นฝ่ายเรียก การให้เงินจึงไม่ใช่การจูงใจให้กระทำการอันมิชอบด้วยหน้าที่ ผู้ยื่นคำขอจึงไม่เข้าองค์ประกอบมาตรา 144 โดยตรง และถ้าเจ้าพนักงานใช้อำนาจในตำแหน่งโดยมิชอบข่มขืนใจหรือจูงใจให้ส่งมอบเงิน อาจเข้ามาตรา 148 ได้ด้วย (สถานะการแก้ไข: ถ้อยคำ ม.148 และ ม.149 แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา พ.ศ. 2502 อัตราโทษแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ 26) พ.ศ. 2560)

ตอบ ค. มาตรา 157 — มาตรา 157 ลงโทษเจ้าพนักงานที่ปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ เพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใด หรือที่ปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยทุจริต โจทย์ข้อนี้เป็นการละเว้นโดยมิชอบเพื่อให้ผู้ยื่นคำขอเสียหาย จึงตรงกับมาตรานี้ ตัวเลือกอื่นเป็นความผิดคนละเรื่อง มาตรา 147 คือการเบียดบังทรัพย์ที่ตนมีหน้าที่ซื้อ ทำ จัดการ หรือรักษา มาตรา 152 คือการเข้าไปมีส่วนได้เสียในกิจการที่ตนมีหน้าที่จัดการหรือดูแล และมาตรา 164 คือการเปิดเผยความลับในราชการโดยมิชอบ (สถานะการแก้ไข: ถ้อยคำ ม.157 แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา พ.ศ. 2502 อัตราโทษแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ 26) พ.ศ. 2560)

ตอบ ข. แจ้งผู้บังคับบัญชาว่าตนเกี่ยวข้องกับคู่สัญญา และขอไม่ร่วมพิจารณาเรื่องนั้น — ประมวลจริยธรรมข้าราชการพลเรือน ซึ่ง ก.พ. จัดทำตามมาตรา 6 แห่ง พ.ร.บ.มาตรฐานทางจริยธรรม พ.ศ. 2562 (ฉบับประกาศ ณ 7 พ.ค. 2564 ดูรายละเอียดในคำถามที่พบบ่อย) กำหนดไว้ในข้อ 2 (4) ให้ข้าราชการไม่มีผลประโยชน์ทับซ้อน สามารถแยกเรื่องส่วนตัวออกจากหน้าที่การงาน และไม่กระทำการอันมีลักษณะเป็นการขัดกันระหว่างประโยชน์ส่วนบุคคลและประโยชน์ส่วนรวม ข้อนี้ขยายความมาตรฐานตามมาตรา 5 (4) คือคิดถึงประโยชน์ส่วนรวมมากกว่าประโยชน์ส่วนตัว การแจ้งความเกี่ยวข้องและไม่ร่วมพิจารณาจึงสอดคล้องที่สุด ตัวเลือก ก. ถึงจะตั้งใจเป็นกลางก็ยังเป็นสถานการณ์ผลประโยชน์ทับซ้อนอยู่ ส่วนตัวเลือก ค. และ ง. เป็นการเอื้อประโยชน์ให้คู่สัญญา ถ้าถึงขั้นเข้าไปมีส่วนได้เสียเพื่อประโยชน์ของผู้อื่นในกิจการที่ตนมีหน้าที่ดูแล อาจเข้าองค์ประกอบมาตรา 152 แห่งประมวลกฎหมายอาญาได้ด้วย